In Molenbeek klinkt al maanden een oude, maar levendige melodie. Het is izran, de gezongen poëzie uit het Rifgebergte, die via het project Izran Revisited een nieuwe generatie bereikt. Samen met gemeenschapscentrum De Vaartkapoen en Avansa Citizenne werkte artieste Fatoum aan de heropleving van deze eeuwenoude traditie, waarbij de stem van vrouwen centraal staat.
Poëzie die verbindt
“Izran is korte, gezongen poëzie met ritme, melodie en woorden die een boodschap dragen. Het wordt mondeling doorgegeven en laat ruimte voor improvisatie,” legt Fatoum uit. “Belangrijk is de collectiviteit: één persoon leidt, de anderen ondersteunen, met beweging en percussie. Zo wordt zingen een fysieke én emotionele ervaring.”
Greet Simons van De Vaartkapoen voegt toe: “In stedelijke context is dat niet vanzelfsprekend door het ontbreken van safe spaces. Maar we zagen meteen een enorme interesse van vrouwen die hun stem wilden vinden, hun verhalen wilden delen en izran wilden leren.”
Van idee tot uitvoering
Het project begon klein, met gesprekken in de Riffijnse diaspora. “Fatoum was de logische partner, want zij brengt izran op het podium in België. Er waren gemengde reacties: sommigen vonden dat izran alleen van jongs af aan kan worden geleerd, anderen juichten ons initiatief toe,” zegt Greet. Dankzij subsidies van de Erfgoedcel Brussel kon het team diepgaand werken en werden ook nieuwe connecties gelegd met de (immaterieel)erfgoedsector.
Ateliers, jamsessies en podia
Izran Revisited groeide snel. Fatoum gaf ateliers voor buurtvrouwen: “Het ging niet om perfectie, maar om delen, improviseren, thema’s bespreken – familie, liefde, sociale vragen – en alles door muziek uitdrukken.”
Daarnaast organiseerde het project Izran Jaranegh, jamsessies waarin izran tot leven kwam zoals het van oudsher gebeurt. Voor vrouwen én gemengd publiek werden battles opgezet, waarbij ritme en poëzie elkaar uitdaagden. Op het podium gaf de groep Suyt Izran nieuwe impulsen, van lokale evenementen tot Klarafestival en Musikaa. Fatoum: “Het was bijzonder om izran op de kaart te zetten en vrouwen in publieke ruimte hun stem te laten vinden.”
Meester op leerling
Traditioneel wordt izran van vrouw op vrouw doorgegeven. Fatoum nam drie leerlingen onder haar hoede: Fadma, Ramia en Oumayma. “Het traject van twee jaar combineerde zang, ritme, choreografie en podiumtechniek. Ze leerden ook zelf ateliers begeleiden,” vertelt Greet. Hoogtepunt was een inleefreis naar Rif, waar ze inspiratie opdeden bij spirituele plekken zoals het mausoleum van Sidi Chaib, een bron van muzikale en persoonlijke reflectie.
Erfgoed voor de toekomst
Het resultaat mag er zijn. Fatoum: “Project gaf ons middelen en ruimte om izran te delen. De deelnemers konden hun talent ontwikkelen, en de bredere gemeenschap kreeg zicht op Riffijnse cultuur en vrouwelijke expressie.” Alle opgedane kennis wordt gebundeld in een publicatie, een gids vol praktische tools en reflectie over izran vroeger en nu.
Ontdek izran live
Kom op 27 september naar De Vaartkapoen voor Baraka Sounds, avond waar volkskeuken en muziek samenkomen. Deze editie staat izran centraal, met boekpresentatie Izran in nieuw daglicht, huisbereide maaltijd in familiale sfeer en optreden van AfaMed. Laat je inspireren door gezongen poëzie uit Rifgebergte. Meer info op vaartkapoen.be
